سید علیرضا شجاعی سردبیر ماهنامه تدبیر در سرمقاله شماره 313 این نشریه که به دو موضوع بهره وری به مناسبت یکم خرداد روز ملی بهره وری و رونق اقتصادی به مناسبت شعار سال پرداخته نوشت:

 

 

بهره وری ترکیبی از اثربخشی (انجام کارهای درست) و کارایی (انجام درست کارها) است، لذا تعریف ساده بهره وری بر اساس تعریف "ژوزف جوران" جمله ساده "انجامِ درستِ کارِ درست" است.

چنانچه در هر بخش این تعریف ضعف وجود داشته باشد، بهره وریِ کامل محقق نخواهد شد، چه در انجام درستِ کار و چه در انتخاب کارِ درست. هر چند از نظر "پیتر دراکر"، "انجامِ کارِ درست" مهمتر از "انجامِ درستِ کار" است، زیرا ابتدا باید تمرکز بر تعیین کار درست باشد سپس با روش های مشخص آن کار به صورت درست انجام شود.

ضرورت توجه به بهره‌وری همواره به عنوان یکی از مهم‌ترین ارکان رشد اقتصادی مورد تاکید قرار داشته است. البته سرعت رشد صنایع و توسعه آن در دهه‌های اخیر حاکی از آن است که کشورمان درحال گذر از یک اقتصاد نیمه‌صنعتی به یک اقتصاد صنعتی است؛ بر همین اساس توجه به تولید و بهره‌ور بودن آن می‌تواند ضمن سرعت بخشیدن به رشد و توسعه صنعتی، رونق آن را در مسیری صحیح و اصولی هدایت کند.

در چنین شرایطی ضرورت آشنایی شرکت‌ها با مفاهیم بهره‌وری و راهکارهای افزایش آن بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود به‌طوری‌که درجه توسعه‌یافتگی صنایع به میزان قابل توجهی به بهره‌گیری مطلوب و بهینه از منابع و امکانات تولید بستگی دارد. از این‌رو بهره‌وری و افزایش مستمر آن در شرکت‌ها از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. از طرفی در کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی بخش صنعت و معدن ‌به ‌دلیل سهم بالا در رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال پایدار، نقش محوری را ایفا می‌کند.

اینگونه است که توجه ویژه به تولیدات صنعتی و معدنی با هدف صیانت و توسعه بنگاه‌های موجود و ارتقای قدرت رقابت‌پذیری و بهره‌وری با هدف افزایش سهم در بازارهای جهانی به‌عنوان الزامات کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی بیش از هر زمان دیگر احساس می‌شود.

البته باید توجه داشت که تولید بیشتر و بهینه میسر نمی‌شود مگر از طریق تولید بهره‌ور. افزایش بهره‌وری ضمن اینکه سبب افزایش کیفیت محصول شده و قیمت تمام شده آن را کاهش می‌دهد، بازدهی سرمایه را نیز افزایش داده و توان پرداخت دستمزدهای بالا برای شرکت‌ها را فراهم می‌سازد که این هر دو از عوامل اصلی ایجاد ثروت ملی محسوب می‌شوند. بنابراین، می‌توان گفت که افزایش بهره‌وری بهترین ابزار برای افزایش بهبود سطح زندگی مردم و ایجاد ثروت ملی است.

از دیدگاه سیستمی با گسترش این تفکر در سطح منابع اقتصادی جامعه می‌توان نتیجه گرفت که افزایش بهره‌وری شرکت‌ها موجب افزایش بهره‌وری ملی شده و آن نیز به بالارفتن قدرت خرید مردم، رونق اقتصادی، افزایش درآمد ملی، کاهش تورم و همچنین افزایش اشتغال در درازمدت منجر خواهد شد.

 

 

بررسی اقتصاد‌های موفق حاکی از آن است که در این کشورها همواره کاهش قیمت‌ها‌‌، ارتقای بهره‌وری‌، جهانی شدن و بین‌المللی شدن بازارها، تمایز در محصول، بهبود خدمات، بهبود سیستم‌های اطلاعات مشتریان و ایجاد برند جهانی به‌عنوان مهم‌ترین استراتژی تولید دنبال می‌شده است به عنوان مثال در تولیدات و محصولات چینی که توانسته است بازار بسیاری از کشورهای جهان را به خود اختصاص دهد‌، می‌‌توان پایین بودن قیمت تمام شده را مهم‌ترین عامل موفقیت آنان برشمرد. اما متاسفانه هزینه بالای تولید کالاها و خدمات باعث شده تا اجناس با قیمت غیرواقعی در اختیار مصرف‌کنندگان قرار گیرد و به دنبال آن قدرت رقابت‌پذیری بنگاه‌ها در بازارهای داخلی و خارجی کاهش ‌‌یابد‌، که در صورت تداوم چنین وضعیتی نتیجه‌ای جز کاهش سهم ایران در بازارهای جهانی، عاید کشور نمی‌شود.

البته در کشور ما نیز به منظور ارتقای بهره‌وری و جلوگیری از اتلاف‌ها طی سال‌های گذشته سیاست‌ها و راهکارهای مختلفی دنبال شده که اجرای قانون هدفمند‌سازی یارانه‌ها از جمله این موارد است. چراکه یکی از رویکردهای اساسی اجرای این قانون جلوگیری از ضایعات، مدیریت هزینه‌ها و در نهایت ارتقای بهره‌وری بوده است.

به راستی عوامل تاثیر‌گذار بر افزایش قیمت تمام شده در ایران چیست‌ و علت و ریشه آن را در کجا باید جست‌وجو کرد. بسیاری بر این باورند که دلیل اصلی و ریشه‌ بالا بودن قیمت کالاها و خدمات در ایران، پایین بودن توان رقابتی اقتصاد است که دستیابی به این مهم نیازمند عزم ملی است.

در این بین افزایش توان رقابتی، محیط کسب‌وکار مطلوب، ایجاد شفافیت و ثبات قوانین، حذف مقررات زاید، تسهیل فرآیندهای کسب مجوز فعالیت‌های تولیدی، افزایش منابع مالی و بازاررسانی از جمله مهم‌ترین انتظارات حوزه تولید در اقتصاد کشور است که به منظور دستیابی به رشد اقتصادی و افزایش بهره‌وری و توان رقابتی بنگاه‌ها باید مورد توجه قرار گیرد.

هر چند بهره وری در هر چهار حوزه بنگاهی، تشکلها، ملی و بین المللی حائز اهمیت می باشد اما مهمترین شاخص بهره وری در حوزه ملی بهبود فضای کسب و کار است. این نکته را هم نباید فراموش کرد که هر چه بهره وری در حلقه های اول زنجیره ایده تا صادرات صورت بگیرد اثربخش تر از حلقه های بعدی است.

ماهنامه تدبیر در آستانه یکم خرداد روز ملی بهره وری با همکاری سازمان ملی بهره وری ایران بخش ویژه خود را به این موضوع اختصاص داده و نیم نگاهی هم به نامگذاری سال یعنی رونق تولید داشته تا در شماره های آتی بطور مبسوط از منظر مدیریتی به این موضوع بپردازد.

* سیدعلیرضا شجاعی

 

پیوندهای مرتبط
sigplus

مهندس سید علیرضا شجاعی، معاون اسبق برنامه ریزی وزارت صنعت، معدن و تجارت از پایه گذاران کانون دانشجویان مهندسی صنایع ایران و از متولیان تشکیل انجمن مهندسی صنایع ایران به شمار می رود. وی از دانش آموختگان دبیرستان علوی، دانشگاه علم و صنعت ایران و دانشگاه دفاع ملی است و هم اکنون مدیر مرکز تعالی سازمانی سازمان مدیریت صنعتی می باشد.